Tijdlijn verpleegkundige zorg
Klik op de link hieronder voor een leesbare versie van de tijdlijn.
Of bekijk de tekst en foto's uit de tijdlijn op deze pagina.
Verpleging is een roeping
Tot halverwege de 19e eeuw worden zieken meestal thuis verzorgd door familie of buren. In 1850 ontstaan de eerste ziekenhuizen (katholiek en protestants) in Nijmegen. Er werken nonnen (katholiek), diaconessen (protestants) en lekenzusters, vaak zonder echte opleiding. Verpleging is een roeping. Florence Nightingale laat in die tijd zien hoe belangrijk goede hygiëne en opleiding zijn voor verpleegkundigen. Zij zorgt ervoor dat verplegen een echt beroep wordt. In 1878 start in Nederland de eerste opleiding voor verpleegsters.
Emancipatie van het vak
De verpleegsters maken lange dagen en krijgen slecht betaald. Ze hebben te doen wat hen gezegd wordt. Vanaf de jaren ’60 en ’70 gaat dat veranderen. De beroepsgroep emancipeert en krijgt steeds meer te zeggen. Een aantal taken vervalt: ze hoeven zelf geen instrumenten meer te steriliseren en maaltijden uit te delen.
Technische vooruitgang
Andere taken veranderen door de medische en technische vooruitgang. De mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling worden steeds groter. Er komen nieuwe apparaten en computers, en tegenwoordig zijn er digitale apps om patiënten te monitoren. Dit alles leidt tot verpleegkundige specialisaties en nieuwe functies, zoals verpleegkundig specialist.
1850-1926: Eerste katholieke ziekenhuis
Het eerste katholieke ziekenhuis van Nijmegen ligt aan de Pauwelstraat. Het heeft 40 bedden. Een paar jaar later verhuist het naar de Houtstraat, waar het Canisiusziekenhuis gaat heten. Hier kunnen 100 patiënten worden opgenomen. De Zusters van Liefde uit Tilburg verplegen er de zieken samen met lekenzusters (foto 1 uit 1910). Moeder-overste is Zr. Michael Leijsen (foto 2).
1850-1926: Eerste ziekenhuis voor protestanten
In het kleine hospitaaltje aan de Jodenberg worden 20 patiënten verpleegd door diaconessen en lekenzusters. In 1895 opent een nieuw protestants ziekenhuis aan de Spaarbankstraat. In dit Wilhelminaziekenhuis kunnen 30 patiënten worden verpleegd. Op de foto uit 1915 zijn twee zusters te zien op de operatiekamer.
1926: Nonnen en lekenzusters
Als het nieuwe Canisiusziekenhuis aan de St. Annastraat opent, neemt Moeder-overste Zr. Praxedes (foto 2) met haar liefdezusters van de Heilige Carolus Borromeus de verpleging van de zieken op zich. Ze worden ook wel Zusters Onder de Bogen of Bogenzusters genoemd.
Zwerm nonnekes arriveert
In 1926 komen ze met z’n veertigen uit Maastricht - alsof er een zwerm nonnekes werd aangevoerd, schreef De Gelderlander destijds. 'Het bleken de Zusters van het nieuwe Ziekenhuis te zijn. Zij zouden zich dag en nacht gaan wijden aan het verplegen van zieken. Het was of ze naar een feest gingen! En het leek of ze waren uitverkoren tot het meest zorgeloze bestaan dat er te vinden is. De opgewektheid en blijdschap straalden uit de ogen'. Vanaf dan zijn ze dag en nacht vanuit de congregatie in Maastricht in touw om zieken te verplegen en menselijke nood te lenigen. De noeste werkers en vakbekwame vrouwen zijn te vinden in de verpleging, de huishouding (foto 1) en in de directie. Leerling lekenzusters worden opgenomen in het team.
Wonderlijke namen hebben ze
Eind jaren '50 zijn ze met 120 zusters. De laatste 17 verlaten in 1973 hun klooster op het ziekenhuisterrein. Al met al hebben er meer dan 200 gewerkt, de één met een nog wonderlijker naam dan de ander. Ooit gehoord van Amelberga, Arsena, Calista, Cosma, Dativa of Triphine? Lees meer over zr. Vincentia of zr. Agatho.
1933: Opleiding kraamverpleging start
Bij het uitbreken van de oorlog hebben 38 verpleegsters hun kraamaantekening behaald.
1940-1945: Oorlogstijd
Het Canisius is een toevluchtsoord voor zieken, gewonden en ontheemden. Tegen het einde van de bezetting van Nijmegen is er klein hulpziekenhuis in het Oud Burgeren Gasthuis in de Walstraat (foto 1). Het Wilhelminaziekenhuis is in beslag genomen door de bezetters.
1959: Opening verpleegstersflat
180 leerling-verpleegkundigen wonen in deze unieke woongemeenschap van het Canisiusziekenhuis. De flat stond aan de Thesaurierweg, vlak bij het ziekenhuis aan de St. Annastraat.
Jaren '60: Grote veranderingen
Op alle afdelingen zijn er door innovaties drastische veranderingen. Verpleegkundigen moeten met veel nieuwe apparatuur gaan werken. Het Canisius krijgt als eerste in Nederland een IC.
Lees meer over de ontwikkelingen in de medische zorg in 175 jaar.
Jaren '70: Diversiteit
De ziekenhuizen Canisius en Wilhelmina fuseren. Er komen steeds meer coördinerend teamleiders en mannelijke verpleegkundigen. En er komen nieuwe vormen van zorg, zoals dialyse, waarmee CWZ een van de eerste is.
1989: Emancipatie
De verpleegkundige beroepsgroep emancipeert. De positie van verpleegkundigen verschuift van verlengde arm van de dokter naar verpleegkundige als zelfstandig beroep. Daar horen ook goede arbeidsvoorwaarden bij.
1992: Verhuizing naar Weg door Jonkerbos
Er werken in het nieuwe ziekenhuis zo’n 400 vrouwen en 100 mannen als verpleegkundige.
In het nieuwe ziekenhuis is geen klasse-afdeling meer. Oud-hoofdverpleegkundige Will Capetti was de laatste leidinggevende van dit paviljoen in de oudbouw. In een video-podcast vertelt ze er meer over.
1999: oprichting VAR en VSB
1n 1999 wordt de verpleegkundige adviesraad (VAR) opgericht. Deze ontwikkelt zich door tot een verpleegkundig stafbestuur (VSB) in 2003.
2002: Nurse practitioners en physician assistants
Nurse practitioners (later verpleegkundig specialisten genoemd) doen hun intrede en een jaar later de eerste physician assistants (PA’s). In 2013 verenigen zij zich in het netwerk VeSPA. Met inmiddels 70 leden is het jubileumsymposium in 2024 een hoogtepunt.
2018: Van papier naar elektronisch patiëntendossier
Het tijdperk van pen en papier is ten einde. Alles over de zorg zetten we voortaan online in het elektronisch patiëntendossier (EPD) HiX. Een Chief Nursing Information Officer (CNIO) helpt digitale en technologische innovaties in te zetten om het verpleegkundige proces te ondersteunen.
2022: Komst regieverpleegkundige
Nieuw: de functie van regieverpleegkundige. Die zet zich naast het reguliere werk in voor het optimaliseren van de kwaliteit van zorg en zorgprocessen. Om zo samen met alle verpleegkundigen bij te dragen aan toekomstbestendige zorg.
2023/2024: Verpleegkundig onderzoek
Al in 2018 is evidence based werken ingevoerd. Om de kwaliteit van de zorg verder te verbeteren en innovaties door te voeren, komt er nu ook een verpleegkundig opleider/onderzoeker, gevolgd door een verpleegkundig wetenschapper.
2025: Bijna 2000 verpleegkundigen
In 2025 telt CWZ 1.197 verpleegkundigen. Het ziekenhuis heeft op dat moment 379 bedden.
Ter gelegenheid van het jubileumjaar verscheen dit jaar het Notes for Nursing 2025 'Veranderkracht zit in ons DNA' in een speciale jubileumeditie. Dit magazine is uitgereikt op de Dag van de Zorg 12 mei. Deze onafhankelijke uitgave van de verpleegkundige staf CWZ vestigt jaarlijks de aandacht op ontwikkelingen, innovaties en praktijk- en wetenschappelijk onderzoek over de veranderingen die nodig zijn om de zorg ook in de toekomst goed en toegankelijk te houden.
2032: Spin in het web van zorgtransformatie
Vanuit hun vak, passie en trots werken verpleegkundigen aan toekomstbestendige zorg. Ze hebben een leidende rol in de zorgtransformatie (Afbeelding: AI).
Foto boven: verpleegkundige Wouter Lubbers (2025)
Bronnen:
Vaarwel, vaarwel lief ziekenhuis, Brigitte Weusten
Florence Nightingale Instituut
Website CWZ
Van jurk naar broek
Alle veranderingen in de verpleegkundige zorg zijn te zien in de kleding. Die wordt in de loop van de tijd comfortabeler en professioneler. Hoofdkapjes en insignes zijn verleden tijd.
Meer over de historie van CWZ
- Bezoek de pagina historie.
- Bekijk de jubileumpagina.
- Lees verhalen & herinneringen van inwoners van de regio of oud-medewerkers.
