Voeding

Als u diabetes heeft is het belangrijk om extra te letten op de koolhydraten in de voeding omdat deze een verhoging van de bloedsuiker geven. Daarnaast is het belangrijk om op de hoeveelheid en soort vet te letten. Vet bevat veel energie en kan invloed hebben op hart- en vaatziekten.

Is er sprake van overgewicht dan is het belangrijk om af te vallen. Bij een te hoog lichaamsgewicht wordt het lichaam minder gevoelig voor insuline waardoor er steeds meer insuline nodig is. Om tot gewichtsverlies te komen is het advies om anders te gaan eten. Producten die veel energie leveren zoals zoete en hartige snacks, vette voedingsmiddelen, suiker, suikerbevattende frisdranken en alcoholische dranken te minderen. De hoeveelheid energie wordt aangeduid in kilocalorieën: 1 kilocalorie (kcal)

Naast het veranderen van het eetpatroon is voldoende lichaamsbeweging aan te raden. Meer beweging zorgt voor betere bloedsuikers en maakt het makkelijker om af te vallen.

Een goede voeding is niet eenzijdig, maar gevarieerd. Deze voeding kunt u lange tijd volhouden. Op die manier is het makkelijker om gewend te raken aan een ander eetpatroon.

Aandachtspunten in de voeding

Koolhydraten
Koolhydraten is de verzamelnaam voor suiker, melksuiker, vruchtensuiker en zetmeel.
Koolhydraten komen onder andere voor in fruit en vruchtensappen, melk en melkproducten, brood, aardappelen, rijst , pasta, groenten en peulvruchten. Ook in voedingsmiddelen waaraan suiker is toegevoegd zoals snoep, koek en gebak.
Koolhydraten zorgen voor een stijging van de bloedsuiker. Daarom is het belangrijk niet teveel koolhydraten ineens te nemen en geen soort die een snelle stijging van de bloedsuiker geeft. Met de diëtist bekijkt u samen naar de hoeveelheid, de soort en de verdeling van de koolhydraten.

Snelle suikers
Suiker is een koolhydraat dat een snelle stijging geeft van de bloedsuiker. Die snelle stijging gebeurt ook bij het drinken van dranken als suikerbevattende frisdrank en vruchtensappen en tweedrank. Het is beter te kiezen voor dranken zonder suikers. Eventueel kunt u kiezen voor een drank die gezoet is met zoetstof.

Voedingsvezel
Gebruik bij voorkeur producten met veel voedingsvezel. Voedingsvezels zijn de onverteerbare deeltjes in de voeding die nodig zijn voor een goede darmwerking. Bij een vezelrijke voeding stijgt het bloedglucosegehalte minder snel. Rijk aan voedingsvezel zijn bijvoorbeeld volkorenproducten, groente, peulvruchten en fruit.

Vetten
In de voeding bij diabetes speelt de hoeveelheid vet een belangrijke rol in verband met gewichtstoename. Bij diabetes is er een groter risico op een te hoog cholesterolgehalte in het bloed, waardoor de keuze voor onverzadigd vet in de voeding de voorkeur heeft.
Verzadigd vet komt voor in voedingsmiddelen van dierlijke herkomst, zoals vlees, melk en kaas. Een ook in sommige plantaardige voedingsmiddelen zoals kokos en cacao.
Kies bij voorkeur de magere vleessoorten, magere of halfvolle melkproducten en minder vette kaas.
Onverzadigd vet komt voor in olie, dieethalvarine en dieetmargarine, vette vis en noten.

Naar boven

Broodmaaltijden

Brood
Brood bevat koolhydraten. De donkere broodsoorten als bruin of volkorenbrood hebben de voorkeur, omdat ze rijker zijn aan voedingsvezels.
Voor 1 snee brood, een gemiddelde snee brood weegt 35 gram (volkoren of bruin of wit 16 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 2 (volkoren) beschuiten
  • 2 sneden (bruin) knäckebröd
  • 2 sneden koolhydraatarm brood
  • 2 stukjes stokbrood
  • 11/2 snee licht roggebrood
  • 1/2 krentenbol of 1/2 broodje
  • 1 snee krenten- of rozijnenbrood
  • 1 schaaltje yoghurt of kwark naturel (150 ml) met 1 eetlepel muesli
  • 1 schaaltje pap van melk (150 ml) zonder suiker

Let op: kijk op het etiket hoeveel koolhydraten een snee bevat en pas zo nodig de hoeveelheid aan.

Beleg

Halvarine, margarine, roomboter
Halvarine, margarine en roomboter bevatten geen koolhydraten, maar wel (verzadigd) vet. Besmeer het brood bij voorkeur met dieethalvarine of een halvarine-product als u wilt afvallen.

Kaas
Kaas bevat geen koolhydraten, maar wel veel (verzadigd) vet. Maak bij voorkeur gebruik van de minder vette soorten als u wilt afvallen. Zoals 30+ kaas, magere smeerkaas, hüttenkäse, zuivelspread.

Vleeswaren
De meeste soorten vleeswaren bevatten geen koolhydraten. De magere soorten hebben de voorkeur zoals rookvlees, achterham, casselerrib, filet américain, fricandeau, kalkoenham, kipfilet, kiprollade, rosbief, schouderham.

Ei
In eieren zitten geen koolhydraten, waardoor dit een goed alternatief is voor kaas en/of vleeswaren.

Zoet beleg
Zoet beleg bevat koolhydraten die snel in uw bloed worden opgenomen. Zoet beleg voor 1 snee brood levert ongeveer 10 tot 12 gram koolhydraten.
Zoet beleg is jam, (appel)stroop, honing, marmelade, vruchtenhagelslag, chocoladepasta, -hagelslag of -vlokken en gezoete notenpasta’s. Het is beter hier weinig gebruik van te maken. Een portie halvajam bevat 5 gram koolhydraten, dat is een betere keuze.

Overig beleg
Sandwichspread, komkommersalade, selderijsalade, hummus en pindakaas bevatten weinig koolhydraten en zijn een goede keuze van broodbeleg.

Melk en melkproducten
Melk en melkproducten bevatten koolhydraten.
Voor 1 glas melk van 150 ml (7 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 1 glas karnemelk (150 ml)
  • 1 schaaltje yoghurt of kwark naturel (150 ml)
  • Of een ander melkgerecht van 7 gram koolhydraten (kijk op het etiket)

Naar boven

Warme maaltijden

Soep
Bouillon of heldere soep met groente, vlees of kip bevat nauwelijks koolhydraten. Dit heeft geen effect op de bloedsuiker.
Is de soep gebonden met bloem, rijst, macaroni of bereid met veel vermicelli dan levert de soep 8 gram koolhydraten. U kunt dan bijvoorbeeld 1 aardappel of aardappelvervanging minder te nemen.
Een maaltijdsoep op basis van peulvruchten (erwten-, bonen- of linzensoep) bevat ongeveer 23 gram koolhydraten per 250 ml. Dit vervangt een maaltijd van 2 aardappelen, een portie groenten en een stuk vlees. 

Vlees of vleesvervanging
Vlees, kip, ander gevogelte, wild of vis bevatten geen koolhydraten. Toch is het belangrijk te letten op de keuze van het vlees of vleesvervanging in verband met de hoeveelheid vet.
Maak bij voorkeur gebruik van de magere rund-, varkens- of kalfssoorten als biefstuk, runderpoelet, rosbief, magere runderlappen, tartaar, rundergehakt, fricandeau, haas-/ribkarbonade, varkensfilet, varkenshaasje, magere varkenslap en ongepaneerde schnitzel.
Gepaneerd vlees of vis bevatten wel koolhydraten.
Als alternatief voor vlees kunt u gebruik maken van gevogelte zoals kipfilet, kalkoenrollade, kalkoenfilet, wild of vis als kabeljauw, schelvis, schol, tong, wijting, forel en zalm.

Maakt u gebruik van vegetarische vleesvervangingen wees dan alert dat sommige soorten koolhydraten bevatten. Er kunnen grote verschillen in de koolhydraatgehalte van vleesvervangers voorkomen.

Let op: kijk goed op het etiket naar de hoeveelheid koolhydraten. 

Jus of saus
Vlees of vleesvervanging bij voorkeur bereiden in bak-en-braadvet rijk aan onverzadigde vetzuren of dieetmargarine of in olie.

Groente
Groenten zijn een belangrijke bron van voedingsvezels, vitamines en mineralen. Ze leveren weinig koolhydraten. 1 Grote lepel groente levert ongeveer 2 gram koolhydraten.
Rauwkost als tomaat, komkommer, sla, geraspte wortel en dergelijke mag u extra gebruiken. Tip: Eet rauwkost niet alleen bij de warme maaltijd, maar ook op of naast het brood.

Aardappelen en vervanging 
Aardappelen en vervangers hiervoor zoals rijst en deegwaren zijn de belangrijkste koolhydraatleveranciers van de warme maaltijd.
In plaats van 2 kleine aardappels (100 gram, ca. 16 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 3 opscheplepels aardappelpuree (100 gram)
  • 2 opscheplepels gekookte deegwaren zoals macaroni en spaghetti (=100 gram)
  • 2 opscheplepels gekookte peulvruchten zoals bruine bonen, witte bonen, kapucijners, linzen (=100 gram)
  • 1 grote opscheplepel gekookte rijst (= 55 gram)
  • 1 grote opscheplepel patates frites (= 50 gram)
  • 2 aardappelkroketten (= 60 gram)
  • 1 snee bruinbrood
  • 3 stukjes stokbrood of ciabatta (30 gram)

Naar boven

Nagerechten

Voor 1 schaaltje vla met suiker van 150 ml (22 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 1 schaaltje yoghurt (150 ml) met 1 portie fruit of 2 eetlepels muesli
  • 1 schaaltje kant en klare vruchtenyoghurt (150 ml)
  • 1 schaaltje kant en klare pap (200 ml)
  • 2 bolletjes consumptie- of roomijs (1 bolletje à 50 gram)
  • 3 bolletjes yoghurtijs ( 1 bolletje à 50 gram)
  • 1/2 schaaltje geweekte en/of gekookte tutti frutti of pruimen
  • 1 schaaltje appelmoes of compote zonder suiker 

Naar boven

Fruit

Alle fruitsoorten leveren koolhydraten door de aanwezigheid van vruchtensuiker. Niet alle soorten fruit bevat evenveel koolhydraten.

Een stuk fruit dat circa 7 gram koolhydraten bevat kan bestaan uit:

Fruit Hoeveelheid koolhydraten
Aardbeien schaaltje 150 gram
Bramen schaaltje 100 gram
Frambozen schaaltje 100 gram
Rode bessen of aalbessen schaaltje 100 gram
Mandarijn 1 stuks
Nectarine of perzik 1 stuks
Pruim 2 stuks
Rode bessen schaaltje 100 gram
1 schijf netmeloen 100 gram

Een stuk fruit dat circa 15 gram koolhydraten bevat kan bestaan uit:

Fruit Hoeveelheid koolhydraten
Abrikozen 7 stuks
Ananas, vers 1 schijf van 125 gram
Appel 1 stuk van 125 gram
Avocado ½ stuk van 90 gram
Banaan Een kleine van 60 gram
Dadels, geconfijt 4 stuks
Druiven 10 stuks, 100 gram
Grapefruit 1,5 stuk
Kersen Schaaltje 125 gram
Krenten of rozijnen 20 gram = 2 eetlepels
Mango ½ van 120 gram
Peer 1 stuk van 150 gram
Sinaasappel 1 grote van 180 gram
Vijg vers of gedroogd 1½ stuk

Naar boven

Tussendoortjes zonder koolhydraten

Neemt u als tussendoortje iets zonder koolhydraten dan heeft dit geen invloed op de bloedglucosespiegel. Deze voedingsmiddelen kunnen wel veel energie leveren door de vetten en/of eiwitten die ze bevatten.

  • Opgerolde kaas of ham met monchou en groente, zoals augurk, asperges of selderij
  • Olijven, snoeptomaatje, paprikareepjes, radijsje, stukje komkommer
  • Noten
  • Stukje kaas
  • Gekookt ei
  • Rolletje van ham met roomkaas of kruidenkaas en augurk, fijn gesnipperd uitje/ bosui, bieslook, geraspte kaas en basilicum
  • Kipfilet met pesto en rucola
  • Gehaktballetje
  • Cocktailworstje, knakworstje of bifi worstje
  • Komkommer of tomaatjes dippen in de roomkaas/kruidenkaas
  • Rauwkost
  • Suikervrije kauwgum

Naar boven

Borrelhapjes

In plaats van 1 snee brood of 1 portie fruit (15 gram koolhydraten) kunt u nemen:

  • 1 flesje alcoholvrij bier
  • 5 zoute biscuits
  • 1 eetlepel borrelnootjes
  • 2 eetlepels studentenhaver
  • 5 grote melba-toastjes of 10 kleine melba-toastjes of 3 stukjes stokbrood met bijvoorbeeld groentesalade, kaas of vleeswaren
  • 1 klein zakje chips (van 30 gram)
  • 5 bitterballen
  • 1 kroket

Let op: kijk op het etiket hoeveel koolhydraten een product bevat en pas zo nodig de hoeveelheid aan.

Naar boven

Dranken

Een aantal dranken bevat geen koolhydraten. Dit zijn thee en koffie zonder suiker, water uit de kraan, bron- en mineraalwater, light frisdranken, bouillon of ongebonden soep. Deze dranken kunt u vrij gebruiken.
Per dag kunt u een glas tomatensap of groentesap drinken zonder er iets anders voor weg te laten. Meerdere glazen hebben wel invloed op de bloedsuiker.

Let op: Er zijn dranken, tweedranken en sapsoorten op de markt waarop de verpakking de term "light" staat. Deze dranken hebben een verlaagd koolhydraatgehalte en hebben wel invloed op uw bloedglucose. Lees de etiketten!

Naar boven

Alcohol

In verband met uw medicijngebruik is het mogelijk dat het gebruik van alcohol niet is toegestaan. Overleg hierover met uw arts.

Naar boven

Praktische tips

  • Breng variatie aan in uw maaltijden. Vervang een voedingsmiddel met koolhydraten door  een ander gerecht of voedingsmiddel dat ongeveer evenveel koolhydraten levert. Ga naar de tabel met voorbeelden.
  • Daarbij is ook rekening gehouden met de hoeveelheid vet die het voedingsmiddel bevat.

Naar boven

Etiketten lezen

Op het etiket van een verpakt product is de fabrikant verplicht de voedingswaarde te vermelden.

  • Hierop staat hoeveel energie (kcal), vetten, verzadigde vetzuren, koolhydraten, suikers, eiwitten en zout het product bevat.
  • De voedingswaarde staat aangegeven per 100 gram of 100 ml. De fabrikant kan het ook per portie aangeven.
  • Kijk goed naar de totale hoeveel koolhydraten dat het voedingsmiddel per portie bevat, niet alleen naar de hoeveelheid suikers, omdat alle koolhydraten een stijging van de bloedsuiker geven.
  • De uitzondering hierop zijn de polyolen. Dat zijn zoetstoffen die in suikervrije produkten kunnen zitten. Deze worden wel meegerekend als koolhydraten, maar ze hebben geen invloed op de bloedsuikerspiegel.

Naar boven