Pijnlijke borsten
Pijn in een of beide borsten is een van de meest frequente redenen voor bezoek aan de huisarts en de mammapolikliniek. Uit verschillende studies blijkt dat circa 70% van de vrouwen in de algemene actieve populatie last heeft van mastalgie. Een derde van deze groep consulteert hiervoor een arts. Mastalgie sluit kanker niet uit. Ongeveer 5% van de behandelbare borstkankers presenteren zich met gelocaliseerde, aanhoudende en eenzijdige pijn.
Premenstrueel syndroom
Meer dan 90% van alle vrouwen heeft last van gevoeligheid in de borsten in de dagen voorafgaand aan de menstruatie. Naar schatting 10% van de vrouwen met pijnlijke borsten consulteert daarvoor de huisarts die daarvan weer zo’n 10% naar een mammapoli doorverwijst.
Ernstige cyclische pijn
Dit is de meest frequente vorm van pijn in de borst. De pijn is vaak al langer bestaand en in duur en ernst intenser dan de klassieke premenstruele spanning. Vaak zijn de borsten ook meer knobbelig, met name in de boven-buitenzijde van de borst. De pijn wordt beschreven als “zwaartegevoel, gevoeligheid bij aanraking”. Hoewel echografie en mammografie hier niets kunnen objectiveren is het toch belangrijk middels beeldvorming andere afwijkingen uit te sluiten.
Niet-cyclische pijn
Dit betreft alle pijn in of rond de borsten welke niet aan de menstruatie gebonden is. Verschillende groepen worden hierin onderscheiden: ware niet-cyclische pijn, pijn van de borstkaswand, posttraumatische pijn en een aantal specifieke oorzaken. De ware niet-cyclische pijn is gelocaliseerd. Knobbeligheid is minder constant dan in de cyclische groep. De pijn wordt beschreven als “brandend, trekkend, scherp, prikkend of stekend”, kan variëren van minuten tot dagen en kan soms uitgelokt worden door gerichte druk op een punt in de borst. Beeldvorming is hier vaker relevant. Uitgezette melkgangen en grove verkalkingen kunnen wijzen op melkgang-ontsteking (periductitis) als mogelijke oorzaak van pijn. Mastalgie na de menopauze komt bijna uitsluitend voor in samenhang met hormonale substitutietherapie, is doorgaans minder intens en gaat vaak spontaan over.
De pijnkaart en de pijnschaal zijn hulpmiddelen om een idee te krijgen over de ernst van de pijn en ter evaluatie van het effect van behandeling.
Behandeling
Voor de lichte tot matige pijn is theunisbloemolie vaak afdoende. Voor de matige tot meer ernstige pijn is danazol een optie. Voor resistente pijn zijn bromocriptine en tamoxifen opties. De bijwerkingen van danazol en tamoxifen kunnen opgevangen worden door lage dosering en korte kuren. Voor patiënten die last hebben van terugkerende symptomen en geen baat hebben bij de medicamenteuze therapie is psychologische interventie te overwegen. Chirurgische behandeling van mastalgie leidt zelden tot een oplossing van het probleem en wordt dus in principe niet gedaan.
