Patiëntrollen in de praktijk

Op de afdeling kort verblijf zijn ze in het voorjaar van 2010 gestart met de patiëntrollen. Zij hebben inmiddels voor het hele team verschillende bijeenkomsten georganiseerd: een algemene introductiebijeenkomst, een trainingssessie met acteurs en kernkwadranten en een bijeenkomst over de rol die medewerkers zelf aannemen. In eerste instantie was er veel weerstand, maar uiteindelijk heeft iedereen het goed opgepakt. Tijdens de dagevaluaties is hetgeen in de bijeenkomsten aan bod is gekomen in leven gehouden. De senior verpleegkundigen hebben daarbij een voortrekkersrol aangenomen.
Het patiëntrollentraject heeft volgens de teamleiders Tineke Schaart en Caroline van Ieperen tot mooie resultaten geleid. Het heeft bewustwording binnen het team opgeleverd dat patiënten verschillende behoeften hebben. ‘Het omgaan met de patiënt is bespreekbaar geworden. We hebben het niet meer over de ‘lastige’ patiënt.’ Ook heeft het rust opgeleverd voor de medewerkers. ’Als je je oordeel laat varen, heb je geen last meer van al die negatieve energie.’
De patiëntrollen bieden C42/C52 veel mogelijkheden voor doorontwikkeling. ‘De patiëntrollen zijn een kapstok waar je alles aan kunt ophangen.’ Intervisiebijeenkomsten, telefoontrainingen, implementatie van zorglanen, jaargesprekken: overal komen de patiëntrollen weer aan bod. De rol van de teamleider is daarbij van groot belang. ‘Je moet het zelf actueel houden. Als teamleider moet je het vast houden.’ Drie keer patiëntenrollen in de praktijk We hebben het niet meer over de ‘lastige’ patiënt.’

Op de polikliniek Kindergeneeskunde zijn de patiëntrollen zeer positief ontvangen. ‘Het leeft binnen het team. Wij zijn meer gaan kijken naar de patiënt en ouders als individu. Hierdoor hebben wij meer respect en begrip gekregen voor de situatie waarin de patiënt en ouders zich bevinden: iedereen mag zijn zoals hij/zij is,’ aldus Loekie van de Wetering, teamleider polikliniek Kindergeneeskunde.
Om dit te bereiken zijn verschillende stappen genomen. Na een algemene introductie tijdens een werkoverleg hebben de medewerkers van de polikliniek door middel van rollenspel de ‘do’s en dont’s’ per patiëntrol geformuleerd. Op de werkvloer is hierop een vervolgstap gemaakt door iedere medewerker, inclusief de teamleider, de ‘do’s en dont’s’ te laten aanvullen en eigen ontwikkelpunten te laten formuleren. Tijdens het werkoverleg, de dagevaluatie en op de werkvloer komen de patiëntrollen regelmatig aan bod. Zodoende wordt de zorg stapje voor stapje steeds persoonlijker.
Als belangrijke succesfactoren noemt Loekie de cultuur binnen het team, de betrokkenheid van het team bij het traject en de voortrekkersrol van de teamleider. ‘We hebben een open cultuur die veiligheid biedt, enthousiaste mensen die graag willen leren. Mijn streven is om het team in een vroeg stadium te informeren over en mee te nemen in ontwikkelingen CWZ breed. Voordat ik de patiëntenrollen introduceerde in het werkoverleg waren al twee teamleden op eigen initiatief naar een informatiebijeenkomst geweest. Het onderwerp ‘patiëntenrollen’ sprak hen aan en zij waren benieuwd naar de meerwaarde. Zij waren enthousiast, de trend was gezet. In de hectiek van de dag zijn wij geneigd terug te vallen in ons oude patroon, het is dan aan mij als teamleider om dit te signaleren en met elkaar weer de draad op te pakken.’

Radiologie heeft in het voorjaar van 2011 deelgenomen aan het begeleidingstraject patiëntrollen. ‘Het begeleidingstraject heeft geholpen in het nadenken over de aanpak.’, aldus Corinne Goedbloed, teamleider Radiologie. Het traject biedt een structuur om de patiëntrollen binnen de afdeling vorm te geven, maar tegelijkertijd
is er veel ruimte voor eigen inbreng. Ook van de toolkit is dankbaar gebruik gemaakt. ‘De voorbeelden van hoe andere afdelingen het hebben aangepakt, daar hebben we veel aan gehad.’
Stapsgewijs krijgen de patiëntrollen steeds meer vorm op de afdeling. Er is reeds een aantal bijeenkomsten geweest voor een kleine groep laboranten en in het najaar wordt hierop doorgepakt. Hiertoe heeft radiologie een trainingsDVD
ontwikkeld waarin de patiëntrollen worden uitgebeeld. De filmpjes bieden aanknopingspunten voor discussie en reflectie binnen het team over de omgang met patiënten.
De patiëntrollen zijn voor radiologie een welkom hulpmiddel om de zorg persoonlijker te maken. ‘Het begint voor mij wel bij de medewerkers. Zij moeten het doen. Ik denk dat heel veel mensen het al heel goed doen, maar door te reflecteren op het eigen handelen zijn altijd wel ‘blinde vlekken’ te vinden.’